Volatiliteit en emoties

afbeelding van Erik Aalbers

Financiële markten laten in de eerste 2 maanden van dit jaar een nogal beweeglijk verloop zien. Onrust over de Chinese economie, daling van olie en andere grondstoffen, geopolitieke onrust, een mogelijke Brexit; alles kwam in de eerste weken van het jaar bij elkaar en zorgde voor volatiliteit. Aandelenkoersen daalden wereldwijd met tussen de 10 en 20%, en de olieprijs is sinds de start van het jaar met circa 10% gedaald.
 

Wat is volatiliteit?

Wat is volatiliteit en hoe moet je er als belegger mee omgaan? Volatiliteit is een maatstaf voor de beweeglijkheid van de koers van de onderliggende waarde. De standaarddeviatie is de meest gebruikte maatstaf om volatiliteit te meten. Volatiliteit en standaarddeviatie worden gebruikt als indicatie van het risico van een belegging. Hoe hoger de volatiliteit van een onderliggende waarde, des te groter is de kans dat winst gemaakt wordt. Er bestaat overigens een onderscheid tussen historische volatiliteit (op basis van het verleden) en impliciete volatiliteit (afgaande op de toekomstverwachtingen).

Volatiliteit is niet per definitie slecht. Het zorgt voor beweeglijkheid, maar die kan zich zowel opwaarts als neerwaarts manifesteren. De afgelopen jaren was de volatiliteit van financiële markten gemiddeld overigens erg laag. De grotere beweeglijkheid in de huidige markten lijkt dat ook enorm, maar afgezet tegen het recente verleden valt dit nog wel mee.

In bijgaande grafiek heeft JPMorgan de jaarlijkse drawdown (daling van de markt) afgezet tegen het uiteindelijke jaarrendement. Duidelijk waarneembaar is dat drawdowns fors kunnen zijn, maar rendementen veelal toch positief zijn.

S&P500 intra year declines versus calendar year returns

Hoe moet je als belegger omgaan met volatiliteit?

Vooropgesteld: een handelaar (bijvoorbeeld in opties) vindt volatiliteit over het algemeen prachtig. Hoe meer beweeglijkheid, hoe meer kans op rendement. En zeker als je op korte termijn (dagbasis) handelt, kan dit een lucratieve handel zijn. In het vervolg richt ik me echter op de lange termijn belegger. De belegger die met een bepaald (lange termijn) doel belegt in aandelen en obligaties en niet zozeer gericht is op het korte termijn handelen.

De hoge volatiliteit, marktbewegingen, zorgen bij beleggers voor meer emoties. Professor Jennifer Lerner (Harvard Kennedy School) noemt dit ‘incidental emotions’ (incidentele emoties): de gevoelens die ontstaan door situaties die het beslissingsproces beïnvloeden. Als voorbeeld geeft ze de emotie ‘sadness’ (droevig). Wanneer een persoon droevig is, maakt hem/haar dat ongeduldiger op financieel gebied. Dat kan ertoe leiden dat inkomen op korte termijn de voorkeur krijgt boven inkomen op lange termijn.

Een andere voorbeeld komt uit een onderzoek van Blackrock. Zij hebben het gemiddelde rendement van beleggers over de periode 1994-2013 vergeleken met de rendementen van de verschillende beleggingscategorieën. Dan blijkt dat het gemiddelde rendement van de beleggers 2,5% was, terwijl de onderliggende markt waarin ze beleggen 6% rendement behaalde. Het verschil kan worden verklaard door timing. En dus door emotie: verkeerde beslissingen van beleggers (op verkeerde momenten in- en uitstappen) kost dus veel rendement.
 

Hoe dan wel te handelen als belegger in volatiele markten?

  1. Blijf belegd. Timen is moeilijk en al helemaal in volatiele markten. De kans dat je een goede dag mist is levensgroot en dat bepaalt aan het einde een fors deel van het rendement (zie het onderzoek van Blackrock).
  2. Je belegt met een plan. Blijf bij je plan. Verander niet van strategie omdat koersen fors zijn gedaald. Verander alleen van strategie als je persoonlijke omstandigheden zijn gewijzigd. Kleine kanttekening hierbij: sterk veranderde marktomstandigheden kunnen wel zorgen voor een andere economisch klimaat en als gevolg daarvan een andere filosofie voor de portefeuille. Maar die hoeft niet direct geïmplementeerd te worden.
  3. Volg koersen niet op dagbasis. Volatiliteit zorgt voor grote beurswegingen die de emotie beïnvloeden. Neem afstand en kijk minder vaak naar ontwikkelingen.
  4. Herbalanceren. Een daling van aandelenmarkten leidt op portefeuilleniveau tot een onderweging van aandelen. Herbalanceren betekent dat je periodiek de wegingen bekijkt en terugbrengt naar de bedoelde waarden.
  5. Discipline. Makkelijk gezegd, moeilijk uitgevoerd. Een van de belangrijkste aspecten van beleggen is discipline opbrengen. Door hieraan vast te houden wordt een deel van de emotie uitgeschakeld en worden betere beslissingen genomen.

In een ideale wereld (maar weet iemand wanneer we dit bereiken en vooral ook hoe die eruit ziet?) nemen we beslissingen op de huidige waardering van de markten, de vooruitzichten en eventuele voorspellingen voor winsten van bedrijven. Emoties kunnen hierin echter een grote rol spelen. Het is zaak die emoties op een positieve manier in te zetten voor de portefeuille.


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: