Verantwoordelijkheden bij wijziging beleggingsdienstverlening

afbeelding van Jaap Penders

De aard van de beleggingsrelatie is van grote invloed op de verplichtingen van een beleggingsonderneming én op de eigen verantwoordelijkheid van een belegger. De belegger moet bij een wijziging van de vorm van beleggingsdienstverlening zich afvragen of de nieuwe vorm van dienstverlening bij hem past. Een wijziging in beleggingsdienstverlening komt, met name door het provisieverbod voor beleggingsondernemingen, meer voor dan voorheen. De beleggingsonderneming kan onder bijzondere omstandigheden een verplichting hebben de belegger te waarschuwen, indien de vorm van dienstverlening niet passend meer is. Ook in een uitspraak van het Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (‘KiFiD’) komt de verantwoordelijkheid van partijen bij de passendheid van de vorm van beleggingsdienstverlening aan de orde.
 

Provisieverbod beleggingsondernemingen

Zoals ik in eerdere artikelen schreef zijn er drie hoofdvormen van beleggingsdienstverlening: execution only, advies en vermogensbeheer. Per 1 januari 2014 geldt voor beleggingsondernemingen een provisieverbod, waarbij het voor beleggingsondernemingen verboden is om van derden provisie te ontvangen of aan derden te verschaffen. De belegger moet, zoals bij het provisieverbod van bepaalde financiële producten reeds het geval is, de beleggingsonderneming rechtstreeks betalen voor haar beleggingsdienstverlening. Dit heeft, met name bij beleggingsadvies, gevolgen voor de dienstverlening van beleggingsondernemingen aan beleggers.
 

Van beleggingsadvies naar execution only?

Door het provisieverbod verzoeken sommige beleggingsondernemingen hun adviesklanten te kiezen voor execution only (doe het zelf beleggen) of vermogensbeheer.

Met execution only dienstverlening legt u uw effectenorders in een geautomatiseerd systeem van de beleggingsonderneming in. Deze vorm van beleggen is relatief goedkoop, maar heeft een keerzijde. U bent zelf verantwoordelijk of u de risico’s van transacties doorziet en u dient zelf na te gaan of de transacties wel passen bij uw situatie, waaronder uw beleggingsdoelstelling en risicobereidheid.

Ook kan u uw vermogen door de beleggingsonderneming laten beleggen. De beleggingsonderneming ontvangt meestal een jaarlijkse beheervergoeding van 1% van het belegd vermogen. De beleggingsonderneming moet ervoor zorgen dat de beleggingen en de daaruit voortvloeiende risico’s passend voor uw situatie zijn.
 

Eigen verantwoordelijkheid

Bij een wijziging van een adviesrelatie naar een execution only relatie is het raadzaam om na te gaan of u wel over voldoende kennis en inzicht beschikt om de specifieke risico’s van transacties en de financiële markten te doorgronden. Het lijkt gezien de lagere kosten aantrekkelijk om zelf te beleggen, maar als u niet begrijpt hoe iets werkt dan bent u duurder uit.*
Na deze waarschuwende woorden bespreek ik nog een uitspraak van de Commissie van Beroep van het KiFiD van 18 december 2013, waar de passendheid van de vorm van dienstverlening centraal stond.
 

KiFiD uitspraak

De zaak gaat over een ervaren belegger met een speculatief risicoprofiel, die met name handelde in geschreven opties. Hij deed dit vanaf juni 2002 tot en met juli 2007 met advies van de bank en daarna via execution only.

In januari 2008 was de belegger getroffen door een herseninfarct, waardoor hij beperkt was in zijn gezichtsvermogen. De bank heeft de belegger in januari en februari 2008 meerdere malen thuis bezocht en daar transacties voor hem uitgevoerd. Daarna verliep het doorgeven van effectenorders via de bank, omdat de belegger niet meer in staat was zijn orders via internet door te geven.

De belegger had in februari 2008 in gesprekken met de bank aangegeven dat hij vanwege zijn beperkte gezichtsvermogen zijn beleggingen af wilde bouwen en hij het niet meer vertrouwd vond om actief met optieposities bezig te zijn. Toen de belegger in maart 2008 een gesprek had met een andere contactpersoon van de bank, is besproken dat deze met zijn collega zou overleggen of het niet zinvol zou zijn om de klant terug te halen naar advies. Dit overleg heeft echter nooit plaatsgevonden. In april, juni en juli 2008 is de belegger nog diverse keren bij het bankkantoor langs geweest.

In november 2008 en januari 2009 klaagt de belegger dat de bank hem na zijn herseninfarct niet goed heeft begeleid. Hij stelt de bank aansprakelijk voor de geleden verliezen ter hoogte van €500.000.

De geschillencommissie heeft de vordering afgewezen, omdat niet kon worden bewezen dat de bank had moeten bemerken dat de belegger niet langer in staat was zijn beleggingsbeslissingen zonder advies te nemen. Het bleef daarbij de verantwoordelijkheid van de belegger om de bank duidelijk te maken dat execution only niet langer geschikt voor hem was.

De Commissie van Beroep achtte de bank wél aansprakelijk. Zij oordeelde dat de bank de belegger nadrukkelijk had moeten waarschuwen dat execution only geen passende vorm van dienstverlening meer was. De bank wist dat de belegger een actieve belegger was, die grote risico’s nam met geschreven opties. Ook wist de bank dat de belegger door zijn beperkte gezichtsvermogen zijn actieve beleggingsgedrag niet kon doorzetten en moeite had om beleggingsbeslissingen te nemen. Voorts moest de bank er bekend mee worden geacht dat de 69-jarige belegger voor zijn levensonderhoud afhankelijk was van zijn vermogen.

Verder oordeelde de Commissie van Beroep dat ook de belegger een verantwoordelijkheid had om, indien hij de gevolgen niet meer kon overzien, de posities te sluiten of de bank om advies te vragen. De belegger diende daarom twee derde deel van de schade zelf te dragen. De bank moest uiteindelijk €46.300 vergoeden.
 

Conclusie

De belegger is in principe zelf verantwoordelijk voor de keuze van de vorm van dienstverlening. Bij de keuze, maar ook bij een wijziging van de beleggingsdienstverlening, moet de belegger nagaan of hij wel over voldoende kennis en inzicht beschikt om de specifieke risico’s van transacties en de passendheid daarvan te doorgronden. De bank is alleen aansprakelijk, indien zij weet dat de keuze niet geschikt is en zij nalaat hem daarvoor uitdrukkelijk te waarschuwen.
 

* Bekijk ook de You do not have access to view this node (toevoeging redactie BeursEffecten)


Jaap Penders is eigenaar van Penders Advocatuur (www.pendersadvocatuur.nl). Deze column is geschreven op persoonlijke titel. De column heeft een educatief doel. De daarin verstrekte informatie kan niet worden beschouwd als een juridisch advies in welke vorm dan ook. Hoewel de informatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, wordt geen garantie gegeven voor de juistheid en volledigheid van de informatie. Columnist heeft geen zeggenschap over de website van BeursEffecten. Columnist is niet aansprakelijk voor welke schade dan ook, direct of indirect, die op enige wijze ontstaat door en/of voortvloeit uit het gebruik van de column en (de informatie op) voornoemde website.


Ook interessant: