Risico? Hoe bepalen we dat?

afbeelding van Erik Aalbers

De afgelopen week had ik met een aantal collega's een discussie over risico in combinatie met beleggingsportefeuilles. Interessant is dan altijd te horen hoe iedereen risico ervaart, en verwoordt. De ene drukt het uit in het lijden van verlies op de portefeuille (een waardedaling dus), de tweede drukt het uit in een maximaal aanvaardbaar verlies en de derde doet een poging risico te kwantificeren met behulp van standaarddeviatie. En raakt hopelijk verstrikt in de formule en uitgangspunten. Daar komt dan eigenlijk nog een vierde aspect bij: het risico in een portefeuille kan ook te laag zijn. Te weinig risico nemen is een lager rendement behalen dan beoogd.
Wat is nu eigenlijk risico? En hoe kunnen we dit meten? Kunnen we risico wel precies meten?
 

Wat is nu eigenlijk risico?

Risico is de kans dat een gebeurtenis plaatsvindt, "vermenigvuldigd" met het "gevolg" van die gebeurtenis. Het gevolg kan positief dan wel negatief zijn. Meestal wordt het woord echter in de negatieve zin gebruikt. In de financiële wereld wordt meestal de volgende definitie gehanteerd: de kans dat er zich een onverwachte en ongewenste gebeurtenis voordoet, die de waarde van de financiële activa aantast.
 

Hoe kunnen we risico meten?

In de beleggingswereld proberen we het risico uit te drukken in 2 componenten: het risico dat een belegger kan en het risico dat een belegger wil lopen. Het eerste is gebaseerd op de uitgangspunten zoals beleggingshorizon en doelstelling van het vermogen. Dit is allemaal nog redelijk te bepalen: een korte beleggingshorizon in combinatie met een specifieke wens voor het vermogen (bijvoorbeeld aanvulling pensioen) leidt tot een laag portefeuillerisico. Immers de klant heeft op korte termijn het geld weer nodig. Meestal wordt hiervoor de standaarddeviatie gebruikt. Een maatstaf die de afwijking meet ten opzichte van het gemiddelde rendement met een bepaalde waarschijnlijkheid. De standaarddeviatie heeft echter ook nadelen: zo gaat het uit van normaal verdeelde rendementen, en wordt alleen het marktrisico gemeten. Rendementen zijn echter zeker niet altijd normaal verdeeld. Het geeft dan ook een indicatie, meer niet.
 

Kan risico wel precies gemeten worden?

Het risico dat een belegger wil lopen is echter andere koek. Hiervoor moet je inzicht verkrijgen in hoe een belegger denkt, wat hij/zij voelt en vooral hoe hij/zij reageert bij bepaalde ontwikkelingen. In dit kader heb ik altijd smakelijk moeten lachen om de vraag: "hoe goed slaapt u als uw vermogen met 10% daalt in enig jaar". Het antwoord hierop was in grote mate bepalend voor het risico dat gelopen kon worden in de portefeuilles. Klanten werden min of meer gedwongen zich te verplaatsen in een scenario dat zich zou kunnen voordoen en wat ze nog nooit ervaren hadden. En als dat al wel zo mocht zijn geweest, dan school daarin meteen het gevaar dat men de situatie van toen als leidend ging ervaren voor een toekomstige situatie.

Het blijkt voor een belegger (een mens) erg lastig een inschatting te maken hoe hij/zij zal reageren als een onbekende situatie zich zal voordoen. Meestal kreeg ik dan ook als antwoord op de eerder genoemde vraag dat men daarvan niet wakker zou gaan liggen. Prima, risico lijkt daarmee geïnventariseerd. Maar in de praktijk blijkt dat klanten heel anders reageren als die 10% daling zich daadwerkelijk voordoet.
 

Onderschatting risico, overschatting rendement

Beleggers onderschatten dan ook vaak het raak risico dat ze lopen en overschatten het rendement. In de behavioral finance noemen we dit overconfidence ofwel zelfoverschatting. Bij het bepalen van het risicoprofiel van een klant is dit een van de grootste valkuilen. Voor klant en voor beheerder.

De taak van een vermogensbeheerder is bij een intake gesprek dus eerst en vooral het zo duidelijk mogelijk inschatten van het risico dat een belegger mogelijk kan en wil lopen. Hoe dat te doen is niet zo eenvoudig. Het gaat verder dan vragenlijstjes en hokjes. Het vereist meer en meer inzage in de psyche van een klant. Keer op keer blijkt dat erg lastig te zijn. Maar de vraag “hoe slaapt u bij een waardedaling?” zult u mij niet horen stellen.


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: