Onjuiste betalingsopdracht: uw geld weg?

afbeelding van Jaap Penders

De technologie schrijdt voort. Dit is te merken in het internationale bancaire betalingsverkeer, aan internetbankieren en bankapps. De meeste betalingen vinden volledig geautomatiseerd plaats. Door de komst van één Europees betalingssysteem worden steeds meer betalingstransacties gestandaardiseerd uitgevoerd.1 Daarbij wordt de verwerkingstijd van een betalingsopdracht steeds korter.

Ik zal kort de juridische mogelijkheden bij een onjuiste betalingsopdracht bespreken.2 Vervolgens ga ik in op een arrest van het Hof ’s-Hertogenbosch over de aansprakelijkheid van de bank bij uitvoering van een betalingsopdracht.
 

Onverschuldigde betaling en uw juridische gelijk

Als u geld overmaakt, dan dient u goed op te letten dat het rekeningnummer van de begunstigde juist is. De bank voert de boeking automatisch uit. Zij controleert niet of het rekeningnummer van de begunstigde overeenkomt met de door u opgegeven naam van de begunstigde. De bank boekt het geld uitsluitend over op het opgegeven rekeningnummer.

Indien uw geld naar een onjuist, maar wel bestaand rekeningnummer wordt overgeboekt, dan komt uw geld bij de onjuiste persoon terecht. De vraag rijst dan of de opdracht ongedaan kan worden gemaakt. De herroeping van de betalingsopdracht aan uw bank is beperkt mogelijk. Voor een normale (internet) overboeking is herroeping mogelijk tot het moment dat uw bank de betaling heeft ontvangen.3 Indien herroeping niet mogelijk is, dan kan uw bank contact opnemen met de ontvangende bank om te voorkomen dat deze het geld bij de onjuiste begunstigde bijboekt. Zodra het geld op de rekening van een begunstigde is bijgeschreven, kan zonder toestemming van de rekeningnummerhouder uw bank noch de ontvangende bank de boeking ongedaan maken.

Indien het geld op de rekening van een begunstigde is bijgeschreven, zonder dat dit berust op een verbintenis tussen u en de begunstigde dan heeft u juridisch gezien zonder rechtsgrond betaald. De betaling is daarmee onverschuldigd. Bij onverschuldigde betaling bestaat een teruggave verplichting van de ontvanger. Maar krijgt u ondanks uw juridische gelijk uw geld ook terug?

U kunt uw bank verzoeken om de gegevens van de begunstigde rekeninghouder aan u te verstrekken, zodat u deze kan aanschrijven om het geld terug te storten. U moet hopen dat de onjuiste begunstigde (uw debiteur) niet failliet is, nog over het geld beschikt en dit terugstort.

Daarnaast kunt u een advocaat inschakelen om conservatoir beslag op de bankrekening van uw debiteur te leggen. Het is afhankelijk van de aanwezigheid van gelden op die bankrekening of het beslag doel treft. Als uw debiteur een spreekwoordelijke kale kip is, dan is de vraag of en wanneer u uw geld daadwerkelijk terugontvangt.

Tot slot kunt u zoals in onderstaande uitspraak uw bank aansprakelijk stellen. Op grond van artikel 7: 543 BW is uw bank aansprakelijk voor de juiste uitvoering van uw betalingsopdracht. Echter, de uitvoering van de opdracht door de bank is veelal juist. Een fout ligt bijna altijd bij een onjuiste invoer door uzelf of de beschikking over onjuiste gegevens van de begunstigde.
 

Uitspraak Hof ’s-Hertogenbosch

In een uitspraak van het Hof ’s-Hertogenbosch4 ging het over de vraag of Rabobank aansprakelijk is jegens haar klant voor de uitvoering van een opdracht tot overboeking van gelden. In de betalingsopdracht was een niet bestaande buitenlandse vennootschap als begunstigde opgegeven. De betaling is uiteindelijk niet bij de klant teruggekomen, maar bij een ander terecht gekomen.
 

De overboeking

De klant, een directeur van een Nederlands bedrijf, heeft in een bankkantoor een Rabobank medewerker mondeling opdracht gegeven om één miljoen Amerikaanse dollars over te maken naar een bankrekening in Zwitserland. De medewerker van de Rabobank heeft daartoe in bijzijn van de klant een formulier ingevuld, die vervolgens door de klant voor akkoord is getekend. De naam van de begunstigde was SDC Bank International AG (hierna: SDC) te Zwitserland en de bankrelatie van de begunstigde was Credit Suisse te Zwitserland. De klant had de bankgegevens ontvangen van SDC Bank International in Nieuw-Zeeland.

Op 16 januari 2004 heeft Rabobank een bedrag van één miljoen Amerikaanse dollars van de rekening van de klant afgeschreven en overgemaakt op de rekening van SDC bij Credit Suisse. De klant heeft Rabobank begin april 2004 geïnformeerd dat het overgeboekte bedrag niet door de begunstigde is ontvangen. Op 7 april 2004 heeft Rabobank navraag gedaan bij Credit Suisse.

De door de klant in het formulier opgegeven begunstigde was een niet bestaande rechtspersoon. Credit Suisse heeft de gelden niettemin toch doorgeboekt. Credit Suisse heeft het ontvangen bedrag op 21 januari 2004 bijgeschreven op een rekening van SDC BankCard International (hierna: SDC BankCard), een rechtspersoon die wel in haar administratie bekend was. Credit Suisse heeft, in afwijking van de door Rabobank gegeven overboekingsopdracht, zowel de naam, de vestigingsplaats van de begunstigde als het opgegeven bankrekeningnummer gewijzigd. Credit Suisse heeft over de wijzigingen geen contact met Rabobank opgenomen.
 

Verzoek om terugboeking

Op 19 april 2004 bericht de klant aan Rabobank dat het geld op een onjuist bankrekeningnummer met een onjuiste rekeningnaam is terecht gekomen. Zij verzoekt de Rabobank om terugboeking van de gelden. De Rabobank bericht op 6 december 2004 dat zij diverse keren bij Credit Suisse had gereclameerd, maar zonder resultaat. De Rabobank bericht aan de klant dat zij geen invloed had op het handelen van Credit Suisse.

De klant heeft Rabobank aansprakelijk gesteld voor het betrachten van onvoldoende zorg bij de overboeking. Daarbij wordt Rabobank onder meer verweten dat zij niet naar het IBAN nummer van de begunstigde heeft gevraagd.5 Het staat feitelijk vast dat de klant de betalingsopdracht niet met een IBAN nummer van de begunstigde heeft aangeboden en de Rabobank had daar ook niet om gevraagd. De deskundigen in de rechtbank procedure hadden verklaard dat ook een IBAN nummer een naam en nummer controle niet mogelijk maakt. Het opvragen van een IBAN nummer was volgens de deskundigen destijds niet verplicht of gebruikelijk. De rechtbank wees de vordering van de klant af.
 

Zorgplicht

In hoger beroep stelt het Hof vast dat de Rabobank de overboeking heeft uitgevoerd conform de instructies van haar klant. De klant had de informatie omtrent de begunstigde ontvangen van SDC. Rabobank was daarbij niet betrokken. Bij de uitvoering van de opdracht is het door Rabobank overgeboekte bedrag daadwerkelijk door Credit Suisse ontvangen ten behoeve van die begunstigde. Volgens het Hof had Rabobank niet om het IBAN nummer hoeven te vragen.

De vraag rijst of Rabobank haar klant had moeten waarschuwen dat zelfs bij een correcte invoer van alle gegevens in Nederland, de betalingsopdracht zou kunnen mislukken door omstandigheden buiten de invloedssfeer van Rabobank. Het Hof stelt voor de beantwoording van de vraag vast dat de klant Rabobank niet om advies heeft verzocht, maar dat sprake was van een separate overboekingsopdracht (een execution only situatie). De omstandigheden op grond waarvan de betaling de beoogde begunstigde niet heeft bereikt lagen buiten de invloedssfeer van Rabobank. De door de klant opgegeven begunstigde was een fraudeur en Credit Suisse heeft eigenmachtig wijzigingen aangebracht in de naam en bankrekening van de begunstigde.6 Rabobank kon geen verwijt worden gemaakt van de handelswijze van Credit Suisse, aldus het Hof.

Ook was gesteld noch gebleken dat Rabobank ermee bekend was dat de begunstigde geen bestaande entiteit was met een niet bestaand rekeningnummer en evenmin dat met deze niet bestaande entiteit fraude werd gepleegd. Het hof wijst de aansprakelijkheid af.
 

Tot slot

Het Hof wijst de aansprakelijkheid van Rabobank terecht af. De interessante feiten liggen in de wijzigingen die Credit Suisse eigenmachtig in de betalingsopdracht heeft doorgevoerd. Over een procedure van de klant tegen Credit Suisse is mij niets bekend. Tot slot is nog vermeldenswaardig dat de klant via een juridische procedure 400.000 Amerikaanse dollars heeft teruggehaald van de fraudeurs.

 

Sinds 2014 bestaat, in verband met de komst van een Europees betalingssysteem, het Single Euro Payments Area (afgekort: ‘SEPA’), voor iedere bankrekening een IBAN nummer (International Bank Account Number) dat uniek is.
2  Ik ga niet in op de onbevoegd gegeven betalingsopdracht.
3  Zie artikel 7:534 BW voor de herroepingsmogelijkheid. Gezien de snelheid in de uitvoering van de betalingstransactie is de vraag of herroeping praktisch mogelijk is. Voor automatische overboekingen gelden langere herroepingstermijnen.
4  Hof ’s-Hertogenbosch 3 november 2015: ECLI:NL:GHSHE:2015:4430.
5  De redenering is mijns inziens dat aan het hand van het IBAN nummer de begunstigde van de rekening vastgesteld had kunnen worden en dat dan zou zijn gebleken dat de begunstigde van de bankrekening een andere partij was (SDC BankCard in plaats van SDC).
Credit Suisse was geen partij in deze procedure. Het Hof overweegt dat Credit Suisse met de wijziging de fraudeurs achter SDC in de kaart speelde. Het is gebleken dat achter SDC en SDC BankCard dezelfde personen zaten, die daarvoor strafrechtelijk zijn veroordeeld.


Jaap Penders is eigenaar van Penders Advocatuur (www.pendersadvocatuur.nl). Deze column is geschreven op persoonlijke titel. De column heeft een educatief doel. De daarin verstrekte informatie kan niet worden beschouwd als een juridisch advies in welke vorm dan ook. Hoewel de informatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, wordt geen garantie gegeven voor de juistheid en volledigheid van de informatie. Columnist heeft geen zeggenschap over de website van BeursEffecten. Columnist is niet aansprakelijk voor welke schade dan ook, direct of indirect, die op enige wijze ontstaat door en/of voortvloeit uit het gebruik van de column en (de informatie op) voornoemde website.


Ook interessant: