'Mental accounting' en 'The search for yield'

afbeelding van Erik Aalbers

Een belangrijk bestanddeel van vele beleggingsportefeuilles zijn obligaties. Van oudsher zorgen deze in de meeste portefeuilles voor stabiliteit, inkomen en een redelijke zekerheid voor beleggers dat ze hun geïnvesteerde vermogens terug krijgen.

Obligaties vroeger
Jarenlang konden beleggers profiteren van een stabiele omgeving voor obligaties en een dalende rente. Gedurende een periode van bijna 30 jaar is de kapitaalmarktrente gedaald en konden beleggers naast een goede rentevergoeding op het uitlenen van geld ook profiteren van koersstijgingen van onderliggende obligatieleningen. In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van het rendement van de jongste 10 jaars Nederlandse staatslening weergegeven (bron: De Nederlandsche Bank).
 

Nu... search for yield

Rendement tienjarige staatsleningDe  afgelopen jaren zorgde een gedaalde en continu lage rente voor de zogenaamde ‘search for yield’ : in een zoektocht naar rendement op obligaties zijn beleggers hun grenzen gaan verleggen. Waar een portefeuille eerst uit staatsleningen en misschien een bedrijfsobligatie bestond, zien we de afgelopen jaren steeds meer bedrijfsleningen, hoogrentende obligaties (high yield) obligaties uit opkomende landen en obligaties uit de MKB-sector. Steeds maar op zoek naar die hogere couponrente. Maar om dezelfde inkomsten te verkrijgen als voorheen, moet een belegger dus een steeds hoger risico lopen op zijn obligaties.
En hier komt ‘mental accounting’ (mentaal boekhouden) om de hoek kijken.
 

Wat is mental accounting?

Mental accounting betekent zoveel als de verzameling cognitieve handelingen van een individu of huishouden om financiële activiteiten te organiseren, evalueren en te beheren. Of anders gesteld: de mens brengt verschillende keuzeproblemen als het ware onder in aparte ‘boekhoudingen’ en ziet daarbij over het hoofd dat het rationeel zou zijn rekening te houden met de mogelijke wisselwerking tussen de keuzes. Het begrip mental accounting is als eerste door Richard Thaler (een van de grondleggers van behavioral finance) in 1980 beschreven.
 

Mental accounting bij beleggen

Op beleggingsgebied kunnen we mental accounting vertalen naar dat mensen geneigd zijn om bepaalde beleggingen (producten) in hokjes te duwen. Zo keren obligaties rente uit en zijn ze veilig en zorgen ze voor inkomen en keren aandelen dividend uit, zijn ze risicovol en gericht op groei van het vermogen. Beleggers categoriseren dus producten en dit zorgt voor het ontstaan van een verwachting bij een gebeurtenis.

Mentaal hebben ze een aparte rekening voor het afdekken van neerwaartse risico’s, waarvoor ze onder andere obligaties gebruiken, en het benutten van opwaarts potentieel, waarvoor ze aandelen gebruiken.

Omdat een belegger vanuit het recente verleden in zijn hoofd heeft geprent dat een obligatielening of portefeuille 5% of meer aan rente moet opleveren, gaat hij dus op zoek naar die belegging die hieraan voldoet. Immers: obligaties zijn veilig en leveren rendement op. Zie, hier is de search for yield geboren. Deze zoektocht leidt, als je goed zoekt, tot vergelijkbare en gewenste rendementen. Echter het risico van, bijvoorbeeld, een obligatielening van de overheid van een opkomende markt is veel groter dan die van een Duitse staatslening. Echter, in de hoofden van beleggers is een obligatie een obligatie en als deze 5% oplevert is dit naar zijn of haar tevredenheid.
 

Oplossing

Maar hoe kunnen we dit hokjesdenken (en risico’s van portefeuille verhogen) ‘oplossen’? Om te beginnen zouden beleggers de verschillende hokjes met elkaar moeten integreren. Hiermee ontstaan verschillende mandjes, die niet meer gebaseerd zijn op het onderscheid tussen aandelen of obligaties, maar die bijvoorbeeld een bepaald risico of karakteristiek als gemeenschappelijk kenmerk hebben. Voorbeelden hiervan zijn mandjes met hoog dividend, mandjes met lage volatiliteitsbeleggingen, maar ook mandjes met een hoge rentevergoeding (en vaak ook een hoger risico), en mandjes met groeiaandelen.

Het denken in mandjes met beleggingsproducten vervangt dan het aloude ‘hokjesdenken’ dat obligaties veilig zijn en aandelen risicovol. Dat onderscheid dat vroeger zo duidelijk was, is inmiddels allang niet meer aanwezig.


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: