Kuddegedrag

afbeelding van Erik Aalbers

Als ik deze column schrijf, ben ik in Frankrijk en geniet ik van een week fietsen in de Alpen. Een weekje met bergen beklimmen, stevige afdalingen en afzien. Een weekje even weg van de alledaagse hectiek van financiële markten. Althans, dat probeer ik. Want toch word je ermee geconfronteerd. Is het niet door je mede-fietsgenoten, dan wel door ongeruste berichten van klanten thuis over de beursontwikkelingen.

En eigenlijk is dat vreemd als je een (lange termijn) belegger bent. Je maakt als belegger een plan en probeert dat uit te voeren rekening houdend met de marktomstandigheden. Korte termijn onrust of zelfs paniek op markten is dan vervelend, maar zelden een goed moment om te verkopen. En toch zie je het telkens weer. In de behavioral finance theorie is dit een voorbeeld van ‘kuddegedrag’.

De mens (en dus ook de belegger) wordt beïnvloed door zijn sociale omgeving. Alhoewel niemand ertoe gedwongen wordt, respecteert ieder individu geschreven en ongeschreven normen. En dit geldt ook voor de financiële wereld. Vooral in situatie van crisis komt het kuddegedrag razendsnel naar boven drijven. Maar hoe laat zich dit verklaren?

Als veel mensen positief over iets zijn, bijvoorbeeld over de ontwikkelingen op de aandelenmarkt, is het moeilijk om daar dan negatief op te zijn. Het is lastig om tegen de mening van een groep in te gaan, we zijn als mens bang dan uit de groep ‘verstoten’ te worden. Bovendien geeft het deelnemen aan een groep, of meegaan met de mening van de meerderheid, een veilig gevoel. “Als zoveel mensen er zo over denken, zal het toch wel waar zijn”, is dan een gebruikelijke opmerking. Bovendien geeft de mening van een groep een goed excuus wanneer het fout zou gaan. We kunnen ons dan verschuilen achter de meerderheid. En dat is veilig.

Uit onderzoek blijkt dat we met name in situaties van stress en/of onzekerheid teruggrijpen op groepsgedrag. En aangezien de beleggingsomgeving een wereld vol onzekerheid is, zien we kuddegedrag hier veelvuldig terugkomen.

Is kuddegedrag nu goed of slecht? Het hoeft niet slecht te zijn, het kan juist winstgevend zijn als je met de juiste trend meedoet. Maar wanneer waarderingen (van bijvoorbeeld aandelen) doorschieten wordt het gevaarlijk. Vaak worden de dan hoge waarderingen gerationaliseerd en worden bestaande omstandigheden doorgetrokken naar de toekomst. Een uitstekend voorbeeld is de IT-bubble in 1999/2000 toen waarderingen torenhoog opliepen en er zelfs termen als “newconomy” ontstonden om de toenmalige situatie te rationaliseren.

Maar ook de bewegingen van bijvoorbeeld de Japanse aandelenmarkt in de afgelopen weken vertoont naar mijn idee trekjes van kuddegedrag. Een gestage, maar stevige stijging van de Nikkei index, een toestroom van vermogen (bang om ‘de boot te missen’), een paar stevige klappen (iedereen wil op hetzelfde moment uitstappen) en je hebt een typisch voorbeeld van kuddegedrag. En juist dan kun je je onderscheiden door van de kudde af te wijken en je eigen plan te trekken.

Een groot nadeel van kuddegedrag is namelijk dat beleggers door elkaar te imiteren minder goed de rendementen en risico’s tegen elkaar gaan afwegen. Met als gevolg extreme resultaten en soms verkeerde beslissingen zoals allemaal tegelijk uitstappen.

Kunnen we dan kuddegedrag voorkomen? Dat is moeilijk, want we zijn ‘maar’ mensen die, zoals eerder gezegd, gevoelig zijn voor hun sociale omgeving. En toch is het mijn taak als vermogensbeheerder om beleggers voor dat kuddegedrag te behoeden. Door mijn huiswerk te maken en door de visie die uitgezet is voor een portefeuille uit te voeren. En door me vooral niet teveel te laten beïnvloeden door korte termijn (kudde)gedrag.

Ach, een weekje fietsen in de Alpen werkt dan zeer verhelderend.


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: