Koersmanipulatie door het plaatsen van orders?

afbeelding van Jaap Penders

Op IEX, een website voor beleggers, is op 13 september 2013 een artikel geplaatst over manipulatie van het orderboek van het aan Euronext Amsterdam genoteerde beursfonds BinckBank.1 Marc Lendfers van de website beursweer opperde aan de hand van een filmpje dat sprake zou zijn van koersmanipulatie. Dit werd gemeld bij de Autoriteit Financiële Markten (‘AFM’). Dit roept vragen op: wat is koersmanipulatie? Kan het plaatsen van een order koersmanipulatie opleveren? Wat onderzoekt de AFM? Hieronder zal ik ingaan op deze vragen.
 

De werking van de beurs

Bedrijven hebben geld nodig om hun activiteiten te financieren. Een wijze van financiering is de uitgifte van aandelen aan beleggers. Bedrijven kunnen een beursnotering aanvragen, zodat de aandelen publiekelijk verhandeld kunnen worden. Beleggers kunnen via hun broker beursgenoteerde aandelen van een bedrijf kopen of verkopen. Ook kunnen door de beurs of een uitgevende instelling opties2 en derivaten (zoals turbo’s3) op deze aandelen zijn uitgegeven. Aandelen, opties en derivaten worden financiële instrumenten genoemd. Een koers van een financieel instrument komt tot stand door vraag en aanbod, waarbij de kooporder en verkooporders bijeen worden gebracht. Voor het vertrouwen in het goed functioneren van financiële markten en bescherming van de belegger zijn regels opgesteld.
 

Verbod van marktmisbruik

In de Wet op het financieel toezicht (‘Wft’) zijn regels gesteld ter voorkoming van marktmisbruik.
Op basis van deze regels is het handelen met voorwetenschap en zogenaamde koersmanipulatie verboden. In art. 5:56 Wft is het gebruik van voorwetenschap door een transactie te verrichten of te bewerkstelligen strafbaar gesteld. In artikel 5:58 Wft is koersmanipulatie strafbaar gesteld.4
 

Wat is koersmanipulatie?

Koersmanipulatie is het manipuleren van de koers van een beursgenoteerd financieel instrument. Artikel 5:58 lid 1 Wft stelt strafbaar:

a) een transactie of een handelsorder in financiële instrumenten te verrichten of te bewerkstelligen waarvan een onjuist of misleidend signaal uitgaat of te duchten is met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de koers van de financiële instrumenten, tenzij degene aantoont dat zijn beweegreden gerechtvaardigd en gebruikelijk is;

b) een transactie of een handelsorder in financiële instrumenten te verrichten of te bewerkstelligen teneinde de koers van de financiële instrumenten op een kunstmatig niveau te houden, tenzij degene aantoont dat zijn beweegreden gerechtvaardigd en gebruikelijk is;

c) een transactie of een handelsorder in financiële instrumenten te verrichten of te bewerkstelligen waarbij gebruik wordt gemaakt van bedrog of misleiding; of

d) informatie te verspreiden waarvan een onjuist of misleidend signaal uitgaat of te duchten is met betrekking tot het aanbod van, de vraag naar of de koers van financiële instrumenten, terwijl de verspreider weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat die informatie onjuist of misleidend is.
 

Voor koersmanipulatie is het, anders dan bij gebruik van voorwetenschap, niet vereist dat de geplaatste order tot koop of verkoop van het financiële instrument wordt uitgevoerd. Bij de eerste strafbaarstelling is dus van belang of van het plaatsen van een order een onjuist of een misleidend signaal uitgaat naar het aanbod van, de vraag naar, of de koers van het financiële instrument. Indien dit het geval is, zal het plaatsen van een order koersmanipulatie opleveren.
 

Sancties op koersmanipulatie

Koersmanipulatie is een misdrijf. Het Openbare Ministerie kan een overtreder, al dan niet op aangifte van de AFM, strafrechtelijk vervolgen. De AFM houdt toezicht op de beurshandel en kan koersmanipulatie sanctioneren door bijvoorbeeld een boete op te leggen. De basisboete voor koersmanipulatie is EUR 2 miljoen. 
 

Onderzoek naar koersmanipulatie

Koersmanipulatie is over het algemeen moeilijk op te sporen en te bewijzen, zeker indien er geen sprake is van bijzondere, niet direct te verklaren, koersbewegingen. Of in een concreet geval sprake is van koersmanipulatie kan pas na nader onderzoek worden vastgesteld. De volgende gezichtspunten kunnen in het geval van het plaatsen en annuleren van orders van het aandeel BinckBank van belang zijn:

a) in hoeverre geplaatste handelsorders of verrichte transacties een aanzienlijk deel uitmaken van de dagelijkse omzet in het aandeel BinckBank, met name wanneer deze activiteiten leiden tot een wijziging van betekenis in de koers van het aandeel;

b) in hoeverre door personen met een aanzienlijke koop- of verkooppositie in dit fonds geplaatste handelsorders of verrichte transacties leiden tot wijzigingen van betekenis in de koers van het aandeel BinckBank;

c) of verrichte transacties al dan niet leiden tot een wijziging van de identiteit van de begunstigde eigenaar van het aandeel BinckBank;

d) in hoeverre geplaatste handelsorders of verrichte transacties leiden tot het draaien van posities binnen een korte tijdsspanne en een aanzienlijk deel uitmaken van de dagelijkse omzet in het aandeel BinckBank en in verband zouden kunnen staan met wijzigingen van betekenis in de koers van het aandeel BinckBank;

e) in hoeverre geplaatste handelsorders of verrichte transacties geconcentreerd zijn binnen een korte tijdsspanne van de handelssessie en leiden tot een koerswijziging die vervolgens omslaat;

f) in hoeverre geplaatste handelsorders resulteren in een wijziging van de beste bied- en laatkoersen van het aandeel BinckBank of meer in het algemeen van de koersen geboden in het kader van het voor de marktdeelnemers toegankelijke orderboek, en worden geannuleerd voordat zij worden uitgevoerd;

g) in hoeverre handelsorders worden geplaatst of transacties worden verricht op of omstreeks een bepaald tijdstip wanneer afwikkelingskoersen worden berekend, en tot koerswijzigingen leiden die van invloed zijn op genoemde koersen.5
 

Het filmpje

In het filmpje gaat het om het plaatsen van biedorders, laatorders en het annuleren van deze orders in het aandeel BinckBank. De vraag is of deze orders van een partij en/of samenwerkende partijen afkomstig zijn.

Een belegger kan een order plaatsen, maar ook annuleren: het zogenaamde royeren van een order. Daar kan een rechtvaardiging voor zijn, bijvoorbeeld indien hij de aandelen toch niet tegen een bepaalde koers wenst te (ver)kopen. Ook het tegelijk plaatsen van een kooporder als verkooporder in hetzelfde aandeel betekent niet dat dus sprake is van koersmanipulatie. Voor het vaststellen van koersmanipulatie moet sprake zijn van een misleidend signaal met betrekking tot het aanbod, vraag naar of de koers van de financiële instrumenten en/of het kunstmatig hoog houden van de koers. Vaak wordt dit pas vermoed als er met regelmaat orders worden ingelegd, zodat een bepaald patroon van handelen ontstaat. Voor koersmanipulatie is niet vereist dat een belegger een bepaalde positie in het fonds heeft. Vaak zal dat wel de reden zijn waarom een belegger een koers wenst te manipuleren.

De AFM heeft in haar ‘voorlichtingsbrochure manipulatieve handelspatronen’6 aangegeven dat het inleggen van orders met een hogere of lagere prijs dan de voorgaande order, waarbij geen intentie bestaat om te handelen als marktmanipulatie aangemerkt. De AFM zal kunnen onderzoeken of sprake is van koersmanipulatie door het plaatsen en/of royeren van orders BinckBank. De AFM kan nagaan van wie de orders afkomstig zijn, of degene financiële instrumenten in BinckBank houdt, de timing van de orders, wat het marktvolume van orders en verrichtte transacties is. De vraag is of de AFM een onderzoek zal instellen en zo ja, of dit bewijs voor koersmanipulatie oplevert? Wordt vervolgd?
 

1Film Marc Lendfers op IEX.
2Een optie behelst is het recht of de plicht om een aandeel te kopen of te verkopen tegen een bepaalde prijs. (zie ook de informatie over opties op BeursEffecten)
3Zie mijn artikel over turbo’s: AFM bant turbo’s met hoge hefboom
4 Koersmanipulatie is in Nederland pas sinds 1 oktober 2005 strafbaar en vloeit voort uit de verplichte implementatie van de Europese Richtlijn Marktmisbruik van 2003.
5 Zie voor deze gezichtspunten de uitspraak van het College van Beroep voor het Bedrijfsleven van 6 november 2009 (LJN: BK2641).
6 http://www.afm.nl/~/media/files/brochures/2010/marktmanipulatie.ashx


Jaap Penders is eigenaar van Penders Advocatuur (www.pendersadvocatuur.nl). Deze column is geschreven op persoonlijke titel. De column heeft een educatief doel. De daarin verstrekte informatie kan niet worden beschouwd als een juridisch advies in welke vorm dan ook. Hoewel de informatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, wordt geen garantie gegeven voor de juistheid en volledigheid van de informatie. Columnist heeft geen zeggenschap over de website van BeursEffecten. Columnist is niet aansprakelijk voor welke schade dan ook, direct of indirect, die op enige wijze ontstaat door en/of voortvloeit uit het gebruik van de column en (de informatie op) voornoemde website.


Ook interessant: