Op naar een stabiel Europa?

afbeelding van Martine Hafkamp

Eigenlijk hebben we een nieuw land in Europa. U kunt er niet naar op vakantie maar u betaalt er wel voor. De nieuwste fictieve lidstaat van de EU heet European Financial Stability Fund (EFSF). Het heeft geen inwoners, maar kan meer schuldpapier uitgeven dan de Nederlandse staat. Het EFSF is ruim een jaar geleden opgericht als zogenaamd ‘special purpose vehicle’ om slechte leningen op te kopen. De facto is het een trucje dat Europa van de financiële whizzkids van Wall Street uit het pré kredietcrisis tijdperk heeft afgekeken.

Het EFSF kan met behulp van Duitse ambtenarenapparaat zelfstandig AAA-obligaties uitgeven tegen een lage rente en dit geld vervolgens uitlenen aan lidstaten die in moeilijkheden verkeren. De lidstaten zijn vooralsnog overeengekomen dat zij gezamenlijk tot maximaal 528 miljard euro garant willen staan voor het Europese steunfonds.

Onder invloed van toenemende onzekerheid liep in de voorgaande weken de rente op Italiaanse en Spaanse staatsobligaties in rap tempo op. Europa heeft twee mogelijkheden om de financiële markten te kalmeren. De eerste is afgelopen vrijdag genomen. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft de impopulaire ’nucleaire’ optie van stal gehaald, door voor de tweede keer in haar geschiedenis Europese staatsobligaties op te kopen en dan vooral Spaanse en Italiaanse. Het onmiddellijke doel van deze monetaire interventies, die officieel onder de noemer SMP (Securities Market Program) gaan, is om de rente voor Italië en Spanje onder de, door de markt veilig geachte, grens van 6 procent te houden. Voorlopig is dat gelukt. Vanwege het beperkte mandaat van de ECB valt het effect op de middellange termijn nog te bezien.

De belangrijkste overweging van de ECB lijkt om mogelijke en wellicht onafwendbare garantieverhogingen van het EFSF uit te stellen. In feite heeft een aantal landen op dit moment geen toegang tot de kapitaalmarkt en zijn dus toegewezen op het noodfonds. Om garant te staan voor Italië en Spanje zou het EFSF naar schatting met minimaal een biljard euro verhoogd moeten worden.

In de praktijk betekent dit dat de grootste lidstaten, Frankrijk en Duitsland, 80 procent meer zouden moeten bijdragen aan het EFSF. Dit zou voor beide landen negatief uitpakken en voor Frankrijk vrijwel zeker een afwaardering van haar kredietwaardigheid tot gevolg hebben. Hierdoor reageren markten nu al steeds krampachtiger op al het nieuws dat uit Frankrijk komt. Onlangs heeft ook het IMF Frankrijk op de gevaren gewezen van haar fiscale tekortkomingen. Mocht Frankrijk te maken krijgen met een afwaardering, wat niet ondenkbaar is, dan zal Duitsland als enige economische grootmacht in de EU alleen het voortouw moeten nemen.

Voor niets gaat de zon op en eventuele verhogingen van het EFSF zullen dus door de garantiestellingen alle Europese landen beïnvloeden. De komende weken en maanden zullen de financiële markten dan ook vooral afvragen; ‘What’s next?’ Het zal in het bijzonder liggen aan de Duitse politieke bereidheid en de capaciteiten van Angela Merkel om haar collega’s te doordringen van de noodzaak om hervormingen zo snel mogelijk door te voeren. Zo maakte Merkel onlangs al bekend de Duitse contributie aan EFSF niet te willen verhogen. Ook Jan Kees de Jager stelt terecht dat de problemen niet opgelost worden door het verhogen van garanties.

De grote vraag is hoe stellig dergelijke uitspraken zijn. Volgens sommige analisten zal in een verslechterend scenario het EFSF met wellicht enkele biljarden aan garanties geholpen moeten worden. En garanties afgeven is politiek een heikele kwestie, getuige ondermeer het terugroepen van de Tweede Kamer in Nederland.

Europese regeringsleiders moeten er op heel korte termijn van doordrongen worden dat pappen en nathouden niet meer werkt en dat de problemen in het eurogebied alleen structureel het hoofd kunnen worden door middel van strenge structurele schuldhervormingen. Het European Financial Stability Fund, zou de daadwerkelijke ´stabiliteit´ in het eurogebied nog wel eens kunnen doen wankelen.
 

Martine Hafkamp is directeur van Fintessa te Baarn, www.fintessa.nl

Deze column is geen advies.
Lees op hun site haar disclaimer.


Ook interessant: