Endowment effect

afbeelding van Erik Aalbers

Dit weekend ging ik op pad om een nieuwe racefiets te kopen. Je kent het wel: verlekkerd kijken naar de nieuwste modellen, even aanraken, luisteren naar de klank van een tik tegen het carbon frame. En een verkoper die je graag even op de fiets wilt laten zitten. Natuurlijk, dat is nodig om de afmetingen vast te stellen, maar vervolgens laat hij je de fiets een tijdje vasthouden. En dan ben je als potentiële koper ‘verkocht’. Het “endowment effect” treedt dan namelijk op. Endowment laat zich wat lastig vertalen, maar ‘koesteren’ komt enigszins in de buurt.

De theorie van het endowment effect betekent dat we een hogere waarde toekennen aan dingen die we in bezit hebben, dan aan dingen die we niet bezit hebben. Het effect is als eerste beschreven door Kahneman, Thaler en Knetsch in 1990.
Het effect treedt in sommige situaties al heel snel op. Het vasthouden van de hierboven genoemde fiets bijvoorbeeld, betekent dat er meteen een endowment effect optreedt. Vanaf het moment dat ik deze fiets vast heb, beschouw ik hem als van mijzelf en wil ik hem niet meer afgeven. Je kent er dus een hogere waarde aan toe dan voordat je de fiets vast hebt. En het is toch echt dezelfde fiets.

Er zijn talrijke experimenten gedaan waarin dit effect is gebleken. Als voorbeeld: tijdens een experiment krijgen mensen in de zaal een pen of een potlood. Beiden vertegenwoordigen dezelfde geldwaarde. Nadat iedereen een pen of potlood heeft ontvangen, krijgen ze 5 minuten om te ruilen met anderen. Aangezien de geldwaarde van de pen en potlood gelijk is, zou je verwachten dat er geruild wordt. Uit het experiment blijkt echter dat bijna niemand ruilt. Men hecht zich direct aan de pen of het potlood en wil dit niet meer afgeven. De waarde van een pen wordt direct hoger als men de pen in bezit heeft. Afgeven staat gelijk aan verliezen en dat willen we niet.
 

Link met beleggersgedrag

En hier ligt meteen de link met beleggingsgedrag. Het endowment effect komt hier in enkele facetten terug.
Ten eerste hebben beleggers moeite met een belegging snel te verkopen wanneer deze op verlies staat (afscheid nemen). Iets wat op winst staat, wordt echter wel (te) snel verkocht. Als we de aandelen eenmaal in bezit hebben, kennen we er dus een hogere waarde aan toe, en hiermee bagatelliseren we het verlies.

Ten tweede zal een belegger die bijvoorbeeld kan kiezen tussen de aandelen Volkswagen (die hij al in bezit heeft) en BMW, eerder kiezen voor Volkswagen. Aan die aandelen wordt een hogere waarde toegekend omdat de belegger ze al in bezit heeft. Hierdoor valt ook te verklaren waarom we sterk presterende aandelen kunnen missen in onze analyse of portefeuilles: door het endowment effect kennen we een hogere waarde toe aan aandelen die we al hebben. En kopen we andere, wellicht aantrekkelijker aandelen, niet.
Een van de bekendste behavioral finance economen, James Montier, verwoordt het als volgt: “Don’t value something more, simply because you own it”.
 

Endowment effect voorkomen?

Leuk en aardig, al die endowment effecten. Maar kunnen we dit voorkomen en hoe dan?
Het scheelt al veel als we ons bewust zijn van deze endowment bias. Bijvoorbeeld als we ons realiseren dat we bevooroordeeld zijn ten opzichte van de fondsen die we hebben. Daarnaast helpt het ook als we bij de beleggingsanalyse als uitgangspunt nemen dat de huidige belegging in een miskoop is.

Maar bovenal, en het is al vaker naar voren gekomen in mijn columns, zouden beleggers moeten realiseren dat ze foute beslissingen kunnen nemen. En dat kan betekenen dat je wel eens verlies moet nemen (afscheid moet nemen van een aandeel). Hoe moeilijk dit soms ook is.

En die racefiets? Ja, die is besteld. Toen ik hem eenmaal vastgehouden had, was ik verkocht. Al helemaal toen ik ook nog korting kreeg…


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: