De rationele belegger?

afbeelding van Erik Aalbers

Recent sprak ik met een beleggende relatie over de portefeuille. Hij gaf me duidelijk te kennen een positie liever niet met verlies te willen verkopen. Op mijn vraag ‘Waarom niet?’ was het antwoord duidelijk: “Als ik nu verkoop, moet ik veel verlies nemen. Het kan altijd nog goedkomen”. De pijn van het nemen van verlies wordt hier uitgesteld in de (ijdele) hoop op een ommekeer. We noemen dit ook wel verliesaversie. Het is een van de meest bekende fenomenen uit de behavioral finance theorie.

Maar wat is nu precies behavioral finance en waarom staat het de laatste jaren steeds meer in de belangstelling? Om dit te verklaren, moeten we eerst even terug in de economische geschiedenis.

De economische theorie stelt namelijk dat financiële markten efficiënt zijn (de Efficiënte markt hypothese, EMH) en dat alle relevante informatie in de koersen is verwerkt. Dit betekent dat beleggers uitsluitend rationele beslissingen zullen nemen. In de loop der jaren is zowel wetenschappelijk als in de praktijk aangetoond dat beleggers niet altijd volledig rationeel zijn en dit wel degelijk invloed heeft op koersen en ontwikkelingen in financiële markten. En zo ontstond behavioral finance.

Behavioral finance bestudeert namelijk hoe mentale tekortkomingen, emoties en ander menselijk gedrag financiële beslissingen en financiële markten beïnvloedt. De theorie stelt dat mensen en financiële markten soms irrationeel handelen en dat dit een langere periode kan aanhouden. Dat behavioral finance steeds meer aandacht krijgt, getuigt de toekenning van de Nobelprijs voor de economie aan Daniel Kahneman, een psycholoog (!). Hij onderzocht hoe mensen (beleggers) in situaties van onzekerheid oordelen en beslissen. Uit zijn onderzoek blijkt dat mensen vaak vuistregels gebruiken die het nemen van een beslissing makkelijker maakt. Maar de beslissing die dan genomen wordt, is niet altijd rationeel.

De behavioral finance theorie onderscheidt diverse anomalieën (‘afwijkingen’ in gedrag). U herkent zich vast in een of meer van de volgende anomalieën: overmoedig gedrag (mensen schatten zich verstandiger en bekwamer is dan ze eigenlijk zijn), verankering of ‘anchoring’ (recente beleggingsprestaties zijn een maatstaf voor een toekomstige beslissing), kuddegedrag (bijvoorbeeld handelen op basis van een aandelentip), selectief geheugen (het ‘vergeten’ van verkeerde beslissingen), en verliesaversie.

Beleggers verkopen liever winstgevende aandelen dan aandelen met verlies te verkopen en daarmee te accepteren dat er een verkeerde beslissing is genomen. Uit onderzoek blijkt dat deze strategie in de meeste gevallen leidt tot slechte rendementen. Het irrationele blijkt eruit dat omdat een belegger zijn verlies niet onder ogen wil zien, het verlies op den duur alleen maar groter kan worden. De slechte beslissingen (verliesgevende aandelen) blijven in een portefeuille achter en de belegger wordt hier steeds mee geconfronteerd.

Maar waarom dan toch niet verkopen met verlies? Het is het erkennen van een foute beslissing, de ‘pijn’ die dit met zich meebrengt en het lijden van gezichtsverlies naar de omgeving. Verlies nemen wordt vaak als 2 keer zo pijnlijk ervaren als het nemen van winst als plezierig wordt gezien. Beleggers hechten meer waarde aan iets dat ze bezitten dan aan iets dat ze niet bezitten.

Maar wat kunnen we in de dagelijkse praktijk nu met deze behavioral finance aspecten? Het begint naar mijn idee met het erkennen en accepteren dat mensen niet altijd per definitie rationeel zijn en dat wij onder invloed van alle dagelijkse beslommeringen beslissingen nemen die niet altijd rationeel zijn. Als we dat durven erkennen, zijn we al een stapje verder. Bedenk maar eens, wanneer u een beleggingsbeslissing neemt, of er een van de genoemde behavioral aspecten meespeelt in uw beslissing.

En mijn beleggende relatie? Na een stevige discussie over het nemen van verlies op de bestaande positie en het herbeleggen in een aandeel dat een beter perspectief kent, heeft hij deze wijziging doorgevoerd. Maar ‘pijn in zijn buik’ leverde het wel eventjes op.


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: