De ene obligatie is de andere niet!

afbeelding van Jaap Penders

Hiervoor waarschuwde de Autoriteit Financiële Markten onlangs.1 Het risicoprofiel en het rendement van obligaties kunnen al naar gelang de kenmerken van een obligatie enorm verschillen. In dit artikel vertel ik u meer over obligaties en de bijzondere soorten van obligaties.
 

Wat is een obligatie?

Een obligatie is een schuldbewijs aan toonder of op naam. Hoewel ook op BeursEffecten veel informatie over obligaties en de risico's daarvan is te lezen nog even kort het hoe en waarom van obligaties.
Een obligatie wordt uitgegeven door een bedrijf, instelling of overheid (de uitgevende instelling). Als obligatiehouder leent u geld aan de uitgevende instelling uit. U ontvangt daarvoor een rentevergoeding. De rentevergoeding is meestal vast. De vaste rente wordt couponrente genoemd en wordt periodiek aan de obligatiehouder uitgekeerd. De grootte van de lening wordt aangeven door de nominale waarde van een obligatie. De nominale waarde is de waarde zoals die staat vermeld op de obligatie. De uitgevende instelling is verplicht om aan het einde van de looptijd van de obligatie de nominale waarde terug te betalen.
 

Wat is het verschil tussen een obligatie en een aandeel?

Een aandeelhouder is eigenaar van een bedrijf en verstrekt zogenaamd risicodragend vermogen. Indien het bedrijf winst maakt ontvangt de aandeelhouder een winstuitkering (dividend). Een obligatiehouder verstrekt een lening in ruil voor rente. De obligatiehouder is schuldeiser van de uitgevende instelling. Hij ontvangt rente voor uitlenen van geld. Bij een faillissement van een uitgevende instelling voldoet de curator uit de zogenaamde boedel de vorderingen van schuldeisers met voorrang boven de vorderingen van aandeelhouders. Het risico van een obligatie is daarom lager dan het risico van een aandeel. Daar staat tegenover dat het rendement van een obligatie lager is indien het bedrijf floreert.
 

Waarom obligaties?

Het spreiden van vermogen over verschillende soorten effecten (de asset mix) is van belang voor het spreiden van risico. Indien u belegt door middel van een vermogensbeheerder of adviseur dan zal deze onderzoeken welke beleggingen bij u passen. Daarbij is van belang wat uw beleggingsdoelstelling is, hoe lang u wilt beleggen, hoeveel risico u bereid bent te nemen en of u de risico’s kunt dragen. Op grond van deze gegevens zal een risicoprofiel worden opgesteld. Dit kan bijvoorbeeld, defensief, neutraal of offensief zijn. Bij een defensief of neutraal profiel zal een deel van uw vermogen in obligaties worden belegd. De obligaties zijn veelal bedoeld als tegenwicht voor wat risicovollere effecten in de portefeuille.
 

Wat bepaalt de waarde van een obligatie?

De waarde van een obligatie wordt voornamelijk bepaald door de financiële situatie van de uitgevende instelling, de rentestand en de soort obligatie. Indien de financiële situatie van een uitgevende instelling verslechtert dan loopt u meer risico dat de uitgevende instelling de rente en/of de lening niet geheel aan u kan betalen. De obligatie zal dan in waarde dalen. Bij een obligatie ontvangt u een veelal een vaste rente. Indien de marktrente stijgt, dan daalt de obligatie met een vaste rente in waarde. Uw obligatie wordt minder aantrekkelijk, omdat nieuwe obligaties met een hogere rente beschikbaar zullen zijn. De obligatie met een lange looptijd zal sterker in waarde dalen dan een obligatie met een korte looptijd. Tot slot zijn ook de voorwaarden van de obligatie van belang voor de waarde van een obligatie. De voorwaarden van de lening zijn bij een beursgenoteerde obligatie vastgelegd in een prospectus.
 

Waarin verschillen staats- en bedrijfsobligaties?

Het risico van een obligatie is dus afhankelijk van de vraag wie de uitgevende instelling is. Obligaties die zijn uitgegeven door een land worden staatsobligaties genoemd. Staatsobligaties van de Nederlandse en Duitse staat worden als veilig gezien. De rentevergoeding daarop is dan ook laag. Vergeet niet dat bij een stijgende rente ook dergelijke obligaties in waarde dalen en dat ook landen failliet kunnen gaan (denk aan Argentinië). Obligaties die zijn uitgegeven door een bedrijf worden bedrijfsobligaties genoemd. Over het algemeen heeft een bedrijfsobligatie een groter faillissementsrisico dan een staatsobligatie.
 

Wat zijn de bijzondere soorten obligaties?

Het risico van een obligatie verschilt per soort. Zo kan de wijze van rentebetaling, looptijd, omwisselbaarheid in andere effecten per obligatiesoort, verschillen. Voor elke bijzondere soort zal ik het karakteristieke kenmerk noemen.

zero coupon bond: een obligatie die gedurende de looptijd geen rente vergoedt. De uitgiftekoers ligt onder de nominale waarde van de obligatie. Aan het einde van de looptijd ontvangt de obligatiehouder de nominale waarde.

converteerbare obligatie (convertible): de obligatiehouder heeft gedurende een bepaalde periode het recht om zijn obligatie tegen een vooraf vastgestelde ruilverhouding in aandelen van de uitgevende instelling om te wisselen. De obligatiehouder zal daarvan gebruik maken indien de koers van het aandeel boven de vastgestelde aandelenkoers is gestegen.

omgekeerd converteerbare obligatie (reverse convertible): de uitgevende instelling heeft gedurende een bepaalde periode het recht (en de obligatiehouder dus de plicht) om de obligatie tegen een vooraf vastgestelde ruilverhouding om te wisselen in aandelen. De uitgevende instelling zal daarvan gebruik maken, indien de koers van het aandeel onder de vastgestelde aandelenkoers is gedaald.

winstdelende obligatie: de obligatiehouder heeft naast een vaste rente recht op een deel van de winst. Door het mogelijke winstdeel zal de vaste rente lager liggen dan een zelfde obligatie zonder winstdeel.

achtergestelde obligatie: de betaling van de nominale waarde van de obligatie is in geval van faillissement van de uitgevende instelling achtergesteld bij andere crediteuren. Door dit additioneel risico wordt een hogere rentevergoeding betaald dan bij een gewone (niet achtergestelde) obligatie. Een recent voorbeeld is de achtergestelde obligatie uitgegeven door het inmiddels failliete DSB Bank, maar ook ledencertificaten van Rabobank zijn achtergestelde obligaties.

eeuwigdurende obligatie (perpetual): deze obligatie kent geen looptijd waarop de hoofdsom van de obligatie moet worden terugbetaald. De obligatiehouder heeft daarmee geen zicht op terugbetaling van de hoofdsom.

floating rate note: obligaties met een variabele rente waarbij de rente gebaseerd is op een geldmarktrente met een bepaalde opslag (spread). Daarbij kan sprake zijn van een door de obligatiehouder maximum te ontvangen rente (cap) of een minimum te ontvangen rente (floor).

callable: een obligatie die door de uitgevende instelling vervroegd kan worden afgelost. De uitgevende instelling zal daar gebruik van maken als de marktrente is gedaald en/of zij andere goedkopere financieringsvormen heeft.
 

Wat is de moraal van dit verhaal?

Waar u ook in belegt, risico en rendement gaan hand in hand. Weet waar u in belegt en de risico’s die u loopt. Obligaties zijn er in diverse soorten en hebben een verschillend risico. Kijk op de site van de AFM hoe u risicovolle obligaties kunt herkennen.2 Laat u voorlichten voordat u een obligatie koopt, zeker als u het niet begrijpt of als u twijfelt. In mijn praktijk komt regelmatig aan de orde of bepaalde obligaties niet te risicovol waren en of deze wel pasten bij (het risicoprofiel van) de cliënt. Als u daarover twijfelt, raadpleeg dan een specialist. Volgende maand meer over juridische problemen waar u tegenaan kunt lopen bij obligaties.
 

1Waarschuwing AFM.
2AFM: risicovolle obligatie herkennen.


Jaap Penders is eigenaar van Penders Advocatuur (www.pendersadvocatuur.nl). Deze column is geschreven op persoonlijke titel. De column heeft een educatief doel. De daarin verstrekte informatie kan niet worden beschouwd als een juridisch advies in welke vorm dan ook. Hoewel de informatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld, wordt geen garantie gegeven voor de juistheid en volledigheid van de informatie. Columnist heeft geen zeggenschap over de website van BeursEffecten. Columnist is niet aansprakelijk voor welke schade dan ook, direct of indirect, die op enige wijze ontstaat door en/of voortvloeit uit het gebruik van de column en (de informatie op) voornoemde website.


Ook interessant: