‘Angst’

afbeelding van Erik Aalbers

We kennen allemaal het spreekwoord ‘Angst is een slechte raadgever’. Als je de betekenis hiervan opzoekt, krijg je als omschrijvingen ‘laat je niet leiden door angst’ en ‘emoties zijn gevaarlijk’. Het zijn mooie omschrijvingen en suggereert dat het beter is om een emotie als angst uit te schakelen bij het nemen van beslissingen. Maar lukt dat wel? Of is het beter om de emotie te erkennen en er rekening mee te houden?

Eerder dit jaar verscheen een studie van Barclays, getiteld “overcoming the cost of being human’. Dit rapport, dat vrij vertaald ‘rekening houden met de kosten van het mens zijn’ betekent, gaat over behavioral finance en dan met name over de waarde van het begrip angst onder beleggers. Zoals bijvoorbeeld angst om te handelen of angst om ‘de boot te missen’. Deze angst wordt veroorzaakt doordat beleggers niet altijd en overal rationele beslissingen nemen. Het onderzoek dat Barclays heeft uitgevoerd splitst zich toe de kosten die het meenemen van emoties in beleggingsbeslissingen met zich meebrengen.

Barclays onderscheidt twee soorten ‘kosten’:

  1. Reluctance (aversie of weerzin): beleggers zien de toegevoegde waarde van beleggen op de lange termijn in een gediversifieerde portefeuille ten opzichte van cash vaak niet in. Dit effect (niet beleggen in vergelijking tot belegd zijn) kost op jaarbasis circa 4-5%.
  2. Behaviour gap: de gemiddelde particuliere belegger behaalt op jaarbasis een underperformance van 1-2% ten opzichte van een simpele buy-and-hold strategie. Dit effect is puur te wijten aan het nemen, of niet nemen, van beslissingen en heeft geen betrekking op kosten van beleggen.
     

Dit betekent dus dat beleggers rendement missen door niet te gaan beleggen en dat als ze gaan beleggen een lager rendement halen doordat ze geen beslissingen durven nemen of deze op de verkeerde momenten nemen.

In dit kader is de, welbekende, emotiecyclus van beleggers interessant. In de grafiek, die hieronder staat opgenomen, is ‘reluctance’ de start. Beleggers zijn bang om risico te nemen en het verkeerd te hebben en stellen beslissingen uit. Als u de cyclus volgt, herkent u vast en zeker de fases bij u zelf.

Emotiecyclus belegger

Maar als een belegger eenmaal de horde van ‘reluctance’ heeft genomen en daadwerkelijk gaat beleggen, is het nog niet zo hij profiteert van de lange termijn voordelen van beleggen. Beleggers hebben de neiging dan teveel te willen handelen, hetgeen dan leidt tot hogere kosten en soms ook tot het nemen hogere risico’s.

Enthousiasme leidt dan tot kuddegedrag, verkeerde beslissingen en kost dan rendement. In plaats van het voorgenomen “buy low, sell high” wordt het dan juist andersom: “buy high, sell low”.

Wanneer de hele emotionele cyclus is doorlopen, komt de belegger weer terug bij het beginpunt: ‘reluctance’, de aversie om iets te doen. En dit hele proces kost, volgens de onderzoeken van Barclays en anderen, de belegger dus rendement.

Als we dit als resultaat van het onderzoek accepteren, resteert de vraag of er een mogelijkheid is om deze kosten te reduceren en hoe we dat kunnen doen. Barclays heeft hiervoor een model gebouwd om risico’s van beleggers veel beter te inventariseren. Dit model is gebaseerd op een uitgebreid onderzoek onder mensen (niet alleen maar beleggers derhalve) naar gedragingen en emoties.

Naast het gebruikelijke onderzoeken van de risico tolerantie van beleggers (welk risico kunnen en willen beleggers nemen), heeft Barclays een aantal variabelen opgenomen in het model, zoals: in hoeverre is de belegger bij marktontwikkelingen betrokken, in hoeverre laat de belegger zich leiden door beleggingen die hij/zij kent, is de belegger bereid zijn vermogen uit te besteden aan professionals en gelooft een belegger in de skill (vaardigheid) van een manager om een markt te verslaan.

Uiteindelijk leidt dit tot een model waarmee, voordat een belegger gaat beleggen, de risico’s beter worden ingeschat. Barclays concludeert dan ook dat om een zo optimaal mogelijke, voor risico gecorrigeerde, portefeuille samen te stellen, de belegger inzicht moet hebben in hoe hij of zij emotioneel reageert gedurende de eerder besproken emotionele cyclus. Het niet (goed) investeren kost rendement.

Het klinkt mooi, een model om emotionele risico’s beter te bepalen. Al heeft ieder model ook weer zijn beperkingen. Maar het modelmatig bepalen van de risico’s van beleggers, en met name het behoeden van beleggers voor de bekende emotionele valkuilen, heeft zeker toegevoegde waarde.

Het is altijd nog beter dan de vragen die in Nederland nog altijd gesteld worden aan een potentiële belegger: hoeveel verlies in procenten kunt u op enig moment accepteren? Of, nog erger: slaapt u slecht als uw portefeuille 5% of 10% in waarde daalt? Die vraagstelling maakt beleggers eerder angstig om te gaan beleggen.


Drs Erik Aalbers RBA is als Senior Vermogensbeheerder verbonden aan “Andreas Capital” (www.andreas-capital.com) en is eigenaar van “Aalbers Financial Services”. Deze op persoonlijke titel geschreven column dient uitsluitend als achtergrondinformatie en is nadrukkelijk niet bedoeld als beleggingsadvies. Tevens is deze column geen aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. U neemt te allen tijde zelf uw beslissingen en bent daar alleen zelf verantwoordelijk voor.


Ook interessant: